Mια εποχή συναισθηματικής εξάντλησης
Άρθρο από την έντυπη έκδοση GO HANIA #77Σε μια κοινωνία που τρέχει ασταμάτητα, που ζητάει πολλά και προσφέρει ελάχιστο χώρο για ανάσα, όλο και περισσότεροι άνθρωποι παρατηρούν ότι χάνουν την ψυχραιμία τους για πράγματα που παλαιότερα θα αντιμετώπιζαν με ηρεμία. Μια φράση, μια παρεξήγηση, ένα σχόλιο, ένα βλέμμα μπορούν να πυροδοτήσουν εκρήξεις που δεν αντιστοιχούν ούτε στην προσωπικότητα, ούτε στην πρόθεση του ατόμου. Το ερώτημα δεν είναι απλώς: « Γιατί αντιδρούμε έτσι;», αλλά: «Τι έχουμε συσσωρεύσει μέσα μας, πριν φτάσουμε εκεί;»
Μαζί σήμερα θα κάνουμε αυτό το ταξίδι, σε κάτι που μας είναι γνώριμο, αλλά δεν έχουμε κατανοήσει γιατί συμβαίνει.
Ο στωικός φιλόσοφος Σενέκας είχε πει:
«Δεν είναι τα πράγματα που μας ταράζουν, αλλά η άποψη που έχουμε για αυτά».
Κι όμως, στη σύγχρονη πραγματικότητα, η άποψη αυτή δεν διαμορφώνεται με καθαρότητα αλλά με κόπωση, στρες και διαρκή συναισθηματική υπερδιέγερση.
Ζούμε σε μια εποχή συναισθηματικής εξάντλησης.
Ο όρος “emotional fatigue” βρίσκεται πλέον παντού. Δεν πρόκειται για μόδα, αλλά για μια πραγματικότητα που περιγράφει εκείνο το αόρατο, βαθύ επίπεδο κόπωσης που δεν υποχωρεί με έναν «καλό ύπνο». Είναι η κόπωση της συνεχούς προσπάθειας: να ανταπεξέλθουμε στη δουλειά, στις σχέσεις, στον εαυτό μας, στις προσδοκίες των άλλων. Το νευρικό σύστημα βρίσκεται μονίμως σε επιφυλακή. Ακόμα και όταν είμαστε φαινομενικά ήρεμοι, μέσα μας υπάρχει μια εσωτερική ένταση που αναζητά διέξοδο. Γι’ αυτό και μια μικρή ενόχληση μπορεί να λειτουργήσει σαν σπίθα σε έναν ήδη έτοιμο εκρηκτικό μηχανισμό.
«Οι άνθρωποι ταράζονται όχι από τα γεγονότα, αλλά από το πώς τα αντιμετωπίζουν».Κι αν δεν έχουμε μάθει να προστατεύουμε τον εαυτό μας με όρια, τότε οι αντιδράσεις μας γίνονται ακραίες και η ψυχραιμία μας εύθραυστη.
Η έλλειψη ορίων μάς οδηγεί σε εσωτερικές εκρήξεις. Πολλοί άνθρωποι δεν έμαθαν ποτέ να βάζουν όρια. Άλλοι τα μπερδεύουν με εγωισμό ή επιθετικότητα. Κάποιοι φοβούνται ότι τα όρια θα τους κάνουν λιγότερο αγαπητούς ή θα προκαλέσουν απόσταση στις σχέσεις τους. Το αποτέλεσμα; Ζούμε υποχωρώντας, αντέχοντας, σιωπώντας. Κάθε φορά που δεν εκφράζουμε ένα «όχι», κάθε φορά που επιτρέπουμε να ξεπεραστούν τα όριά μας, ένα μικρό κομμάτι της εσωτερικής μας σταθερότητας καταρρέει. Και όταν αυτές οι μικρές καταρρεύσεις συσσωρευτούν, η ψυχραιμία γίνεται είδος πολυτελείας. Η παρερμηνεία των ορίων έχει γίνει μια σύγχρονη παγίδα. Σήμερα, πολλοί άνθρωποι λανθασμένα πιστεύουν ότι το να βάζεις όρια σημαίνει ότι απομακρύνεσαι, απορρίπτεις ή δεν νοιάζεσαι. Έτσι δημιουργείται μια βαθιά παρεξήγηση που επηρεάζει τις ανθρώπινες σχέσεις. Πόσο συχνά το συναντώ στις συνεδρίες μου!
• Όταν ο άλλος λέει «δεν μπορώ τώρα», ακούμε «δεν θέλω».
• Όταν κάποιος μας ζητά χρόνο για τον εαυτό του, το θεωρούμε απόσταση.
• Όταν εκφράζουμε τις ανάγκες μας, φοβόμαστε μήπως φανούμε δύσκολοι.
Η έλλειψη κατανόησης γύρω από τα όρια ενισχύει την ένταση στις σχέσεις και καθιστά την ψυχραιμία επισφαλή. Γιατί όταν δεν ξέρουμε πού τελειώνουμε εμείς και πού αρχίζει ο άλλος, ζούμε σε μια συνεχόμενη σύγκρουση.
Ο Αριστοτέλης έλεγε:
«Ο θυμός είναι ένα σύντομο παραλήρημα».Αλλά είναι, επίσης, μια μορφή επικοινωνίας, όταν αισθανόμαστε ότι οι πιο ήσυχες φωνές μας περνούν απαρατήρητες. Άρα; Πρέπει να φωνάξουμε, για να δώσουμε το παρόν.
Χάνουμε την ψυχραιμία μας, γιατί νιώθουμε ότι δεν μας καταλαβαίνουν.
Η ανάγκη για κατανόηση είναι θεμελιώδης. Όταν νιώθουμε ότι ο άλλος:
• μας παρανοεί,
• μας κρίνει άδικα,
• ακυρώνει το συναίσθημά μας,
• ή δεν ακούει πραγματικά, τότε ενεργοποιούνται μηχανισμοί άμυνας. Ο θυμός λειτουργεί σαν ασπίδα· σαν τρόπος να προστατεύσουμε τον εαυτό μας από αυτό που βιώνουμε ως «απειλή».
Το χρόνιο άγχος μετατρέπει το ασήμαντο σε σημαντικό. Πόσο συχνά το έχουμε δει αυτό να συμβαίνει καθημερινά γύρω μας; Το άγχος επηρεάζει άμεσα τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο. Μας κάνει πιο ευάλωτους, πιο ευερέθιστους, πιο εύθραυστους. Όταν είμαστε κουρασμένοι, ανοργάνωτοι συναισθηματικά ή αγχωμένοι, το παραμικρό μπορεί να μοιάζει με απειλή.
Έτσι γεννιέται το χρόνιο στρες που καταφέρνει με επιτυχία να
• μειώνει την αντοχή μας,
• διαταράσσει τον ύπνο,
• επηρεάζει τη μνήμη,
• μειώνει την ικανότητα λογικής σκέψης,
• πυροδοτεί παρορμητικές αντιδράσεις.
Η επικοινωνία γίνεται αμυντική και όχι συνδετική.
Όταν είμαστε φορτισμένοι, δεν ακούμε. Ή μάλλον ακούμε, αλλά μόνο για να απαντήσουμε – όχι για να καταλάβουμε. Οι λέξεις του άλλου περνούν μέσα από ένα φίλτρο φόβου, άγχους ή παλαιών πληγών. Ακόμη και μια ουδέτερη πρόταση μπορεί να εκληφθεί ως κριτική. Μια μικρή παρατήρηση μπορεί να γίνει επίθεση. Μια διαφορά άποψης μπορεί να γίνει σύγκρουση. Σου είναι γνώριμο;
Ο Ηράκλειτος έλεγε:
«Ο χαρακτήρας του ανθρώπου είναι το πεπρωμένο του»Αλλά στην πραγματικότητα, ο χαρακτήρας συσκοτίζεται, όταν ζούμε σε μια συνεχή υπερδιέγερση. Και αυτό το θολό συναισθηματικό τοπίο κάνει την ψυχραιμία ακόμη πιο δύσκολη. Η κοινωνία δεν μας εκπαιδεύει στην αυτορρύθμιση. Πριν λίγες δεκαετίες, η ηρεμία θεωρούνταν αρετή. Σήμερα θεωρείται «πολυτέλεια» ή ακόμα και αδυναμία. Ζούμε σε μια κουλτούρα που προωθεί την άμεση ανταπόκριση, την ταχύτητα, την παραγωγικότητα, την υπερέκθεση, τη συνεχή διαθεσιμότητα. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, η εσωτερική ρύθμιση μοιάζει με καθυστέρηση και η καθυστέρηση δεν συγχωρείται. Έτσι, οι άνθρωποι αντιδρούν χωρίς να επεξεργάζονται, μιλούν χωρίς να σκέφτονται, θυμώνουν χωρίς να καταλαβαίνουν γιατί.
Μόλις ολοκλήρωσες την ανάγνωση του άρθρου και είναι μια καλή ευκαιρία να τα σκεφτείς και να γίνεις εσύ η αλλαγή που θέλεις να δεις γύρω σου.